Voor de informatieprofessional betekent intieme AI nóg meer fundamentele vragen die diep ingrijpen op de dagelijkse praktijk. Niet abstract, maar heel concreet. De komst van AI die meeluistert, leert, voorspelt en adviseert op basis van persoonlijke signalen zet klassieke informatiediensten onder druk. Niet per se omdat intieme AI beter is dan hoe het nu gaat, maar vooral omdat het makkelijker is. En we weten: ‘gemak’ wint het vrijwel altijd van ‘optimaal’. Tegelijk ontstaan er nieuwe rollen, producten en verantwoordelijkheden. Een herdefiniëring van het vakgebied is onvermijdelijk. Hieronder vind je een nadere uitwerking van de belangrijkste veranderingen, geordend rond herkenbare activiteiten.

NIEUWE ROLLEN
Een advies vooraf: dit is bedoeld als eyeopener om kansen en ontwikkelrichtingen te schetsen. Bij elk punt kun je vraagtekens zetten en kanttekeningen plaatsen, maar probeer vooral met een open mind te kijken naar de impact van deze ontwikkelingen en jouw mogelijke nieuwe rollen.

1. ATTENDERINGEN EN THEMATISCHE SIGNALERINGEN
Wat het was/is: periodieke attenderingen, nieuwsbriefselecties en signaleringsdiensten gericht op specifieke doelgroepen, vaak handmatig samengesteld op basis van expertise en doelgroepkennis. 

Wat het wordt: AI’s die gebruikers proactief attenderen op nieuwe bronnen, inzichten en trends op basis van persoonlijke voorkeuren, gedrag en context – ook voordat ze zelf de behoefte articuleren.

Impact: klassieke attenderingen worden minder relevant. Waarom zou een gebruiker nog wachten op een nieuwsbrief als zijn AI hem realtime tipt op precies díe bron die op dit moment past bij zijn stemming, project of probleem? Tegelijk zijn AI-attenderingen potentieel ook tunnelvisies: ze filteren op het individu en vergeten het grotere geheel. De kans op blinde vlekken, gemiste inzichten en groepsvervlakking neemt toe.

Nieuwe rol: de informatieprofessional wordt redactiechef van het algoritme. Jij ziet wat AI overslaat en herkent patronen die individuen niet zien. Je ontwikkelt bronnenstrategieën die evenwichtig en representatief zijn. Je leert gebruikers hoe ze hun feed kunnen aanpassen, bijvoorbeeld door andere bronnen toe te voegen, het algoritme te confronteren met afwijkende perspectieven of periodiek de parameters te resetten. En je zorgt bovenal dat je in contact blijft met je gebruikers.

2. DIGITALE COLLECTIES EN METADATA-ONTSLUITING
Wat het was/is: bibliotheeksystemen en digitale repositories die informatie ontsluiten via formele metadata en taxonomieën.

Wat het wordt: AI-systemen die zelfstandig documenten lezen, taggen, rubriceren en linken, vaak op manieren die gebruikers niet meer doorzien (black box).

Impact: metadata worden onzichtbare infrastructuur. Maar als niemand meer weet waarom een tekst zo is gecategoriseerd of wie dat heeft bepaald, verlies je grip op je collecties. Automatische tagging leidt tot schijnzekerheid: de illusie van orde terwijl onder de motorkap het misschien wemelt van bias en fouten.

Nieuwe rol: jij wordt semantische waakhond. Je herijkt de begrippenkaders waarop AI haar werk baseert – als metadatacurator en taxonomiearchitect. Je voert metadata-audits uit en zorgt dat collecties begrijpelijk en vindbaar blijven, ook in een AI-gedreven zoekomgeving.

3. VRAAGANALYSE EN INFORMATIEADVIES
Wat het was/is: helpen verhelderen van informatievragen, zoeken naar relevante bronnen en ondersteunen bij zoekstrategieën.

Wat het wordt: AI’s die gebruikersvragen al begrijpen voordat ze zijn gesteld, omdat ze hebben ‘meegelezen’ in mail, agenda, aantekeningen en zelfs gezichtsuitdrukking.

Impact: de klassieke adviesfunctie verschuift naar second opinion of tweedelijns specialisme bij twijfelgevallen. Die zijn er genoeg wellicht. Wat doe je als het AI-antwoord niet klopt? Hoe toets je betrouwbaarheid zonder de onderliggende bronnen te kennen? Wanneer is het antwoord te oppervlakkig, te biased of juist misleidend?

Nieuwe rol: de informatieprofessional wordt kritische sparringpartner. Jij ontwikkelt toetsingskaders voor AI-antwoorden, traint gebruikers in vraagverheldering mét AI en signaleert wanneer de inzet van AI het denken vernauwt in plaats van verrijkt. Je wordt second opinion, redactioneel geweten en reality check. Je leert mensen niet alleen antwoorden zoeken, maar ook alternatieven overwegen. Voor zover de gebruiker (en het management) daarvoor openstaat …

4. RECORDMANAGEMENT EN ARCHIVERING
Wat het was/is: beheren, bewaren, vernietigen en toegankelijk maken van informatie volgens juridische en organisatorische kaders.

Wat het wordt: AI registreert gesprekken, maakt samenvattingen, detecteert onderwerpen en archiveert zelfstandig. Tegelijk ontstaan nieuwe informatietypen: gespreksfragmenten, AI-uitwisselingen, micro-intenties.

Impact: klassieke archiefdefinities voldoen niet meer. Immers: veel informatie is niet meer als document te herkennen. Informatie bestaat nu uit doorlopende interacties in plaats van discrete documenten. AI wordt medeauteur. De beïnvloeding door AI is niet zichtbaar in het einddocument. Informatie versplintert over meerdere apps. Bewaren en vernietigen worden onduidelijker. Wat doen we met alle prompts en antwoorden? Hoe stop je dynamische documenten in een e-depot? Hoe verhoudt dit zich tot de archiefwet?

Nieuwe rol: jij wordt scenariodenker en archiefontwerper. Je verkent nieuwe vormen van archivering waarin processen, context en AI-bijdragen een plek krijgen, en je voert het debat over wat ‘bewaren’ betekent in een dynamisch, AI-vervormd informatielandschap. Je ontwikkelt richtlijnen voor het vastleggen van AI-interacties, herziet criteria voor archiefwaardigheid en authenticiteit en zoekt actief naar samenwerking met juristen en IT om archivering opnieuw vorm te geven.

5. ONDERSTEUNING BIJ ONDERZOEK EN ANALYSE
Wat het was/is: helpen bij literatuuronderzoek, opbouwen van dossiers, data-interpretatie en bronnenbeoordeling.

Wat het wordt: AI’s doen fulltext-analyse, leveren samenvattingen, vergelijken datasets en genereren nieuwe hypotheses. Checken op bronnen en feiten mag de gebruiker zelf doen.

Impact: onderzoekers krijgen razendsnel input, maar verliezen het zicht op herkomst, volledigheid en nuance. AI maakt het nu eenmaal makkelijk om te denken dat je grip hebt op de informatie, terwijl je cruciale tegenstemmen mist of onzichtbare bias versterkt.

Nieuwe rol: jij wordt meelezer en tegenlezer. Je bewaakt de onderzoekslogica achter de AI-output en leert onderzoekers hoe ze in publicaties en rapportages kunnen verantwoorden wat de AI heeft gedaan en wat niet.

6. KENNISDELING EN INTERNE INFORMATIENETWERKEN
Wat het was/is: beheren intranet, organiseren kennissessies en maken nieuwsbrieven. Je houdt in de gaten wat leeft en wat moet worden gedeeld.

Wat het wordt: AI suggereert leerpaden, vat vergaderingen samen, tagt collega’s automatisch in relevante berichten en stuurt gepersonaliseerde kennisfeeds. De gebruiker leert zonder dat jij het weet.

Impact: kennisdeling raakt versnipperd. Iedereen ontvangt een andere versie van ‘wat belangrijk is’. Gemeenschappelijke kennisbasis verdwijnt uit beeld. Organisaties missen overzicht en samenhang.

Nieuwe rol: jij wordt de bewaker van de samenhang tussen wat mensen weten, wat AI aanreikt en wat de organisatie nodig heeft. Je brengt structuur aan in wat AI uitstrooit en signaleert waar kennis stokt of juist verdwijnt. Je organiseert misschien minder kennissessies; je herontwerpt de kenniscirculatie zelf. 

Nogmaals: dit is niet het beeld van het vakgebied anno volgende week. Dit is bedoeld als een verzameling eyeopeners om kansen en ontwikkelrichtingen te schetsen en in dit geval vooral gekoppeld aan de opkomst van intieme AI. Geen vrijblijvende ontwikkelrichtingen trouwens. Als we hier niets mee doen loopt het spaak of pakken anderen het werk op. Dit betekent wel een heroriëntatie. En altijd weer: in contact blijven met je doelgroep.

NIEUWE COMPETENTIES
Wie relevant wil blijven als informatieprofessional in het tijdperk van intieme AI heeft meer nodig dan technische vaardigheden. Het gaat om een nieuw soort professionaliteit: eentje die de werking en impact van AI begrijpt en weet hoe je die technologie verantwoord inzet binnen informatieprocessen. Denk aan:

1. AI-GELETTERD, MAAR DAN ÉCHT
Wie professioneel met AI werkt, moet kunnen doorzien dat elk model beperkingen en andere eigenaardigheden heeft. Dat vergt veel meer dan erover lezen, presentaties zien en AI voor een beperkte set toepassingen gebruiken. Het vergt bewustzijn van hoe systemen worden getraind, welke data ze gebruiken, welke keuzes erin zijn ingebakken en hoe die keuzes het resultaat beïnvloeden. Maar vooral ook hoe vraagstelling en – al helemaal bij intieme AI – context het antwoord beïnvloeden en wat de vele andere voetangels en klemmen zijn. Pas dan kun je een volwaardige gesprekspartner zijn voor klant, techniek én organisatie.

2. NÓG MEER REDACTIONELE SCHERPTE
AI presenteert informatie snel, vloeiend en overtuigend. Maar juist daarom is kritische lezing essentieel. Als informatieprofessional ontwikkel je een nieuw soort redactionele blik: je herkent waar AI bias introduceert, wat AI weglaat, welke bronnen ontbreken en welke denkstappen worden overgeslagen. Je leert AI-content te bevragen zoals een goede eindredacteur dat doet: niet op stijl, maar op onderliggende logica, volledigheid en betrouwbaarheid.

3. GRIP HOUDEN OP BETEKENIS EN VINDBAARHEID
Wie werkt met digitale collecties, moet kunnen omgaan met AI-gegenereerde metadata die niet transparant zijn. Dat vraagt om audits, de herijking van classificaties en het vermogen om alternatieve taxonomieën te ontwikkelen om daarmee de AI te voeden via finetuning of instructietuning. Semantisch werk wordt onzichtbaarder en daarmee belangrijker. Jij zorgt dat de structuur achter de informatie klopt, ook als die structuur automatisch is gegenereerd.

4. STRATEGISCH OMGAAN MET DATA EN BRONNEN
AI-systemen zijn zo goed als de data die ze krijgen. Als informatieprofessional moet je datasets kunnen beoordelen, herkennen waar de gaten zitten en weten wanneer data herkomst of gedetailleerdheid missen. Je kiest dus bewust welke bronnen je inzet en welke je juist níet laat domineren. Deze competentie is onmisbaar bij AI-gestuurde attenderingen, zoektoepassingen en onderzoeksfeeds.

5. REGIE OP DE KENNISCULTUUR
Informatiedienstverlening is niet langer een losstaande activiteit, maar een knooppunt in een breder ecosysteem. AI genereert, presenteert, archiveert en adviseert. En dat vaak zonder dat mensen het merken. Als informatieprofessional moet je die onzichtbare stromen kunnen doorgronden en opnieuw vormgeven. Je maakt AI-output vindbaar en bruikbaar door die op te nemen in kennisbanken, dossiers of interne platforms. Je verbindt losse inzichten aan het grotere geheel. Je organiseert reflectie op AI-gebruik en legt ervaringen vast voor volgende teams. Je leert mensen bewust samenwerken met AI. Je bewaakt de balans tussen mens en machine en stelt de juiste vragen bij automatisering.

6. WET EN ETHIEK
De vragen zijn niet nieuw, maar de schaal en snelheid wel. Wat is archiefwaardig als AI de auteur is? Hoe verantwoord je een beleidsadvies dat door ChatGPT is gegenereerd? Wat betekent toestemming als niemand precies weet wat de AI met je input doet? Als informatieprofessional neem jij het voortouw in dit debat. Je combineert kennis van AVG, archiefwet, auteursrecht en transparantie met moreel inzicht en praktische richtlijnen. Je vormt het ethische geweten van informatietoepassingen binnen organisaties.

7. FACTOR MENS
Hoe slim AI ook wordt, het is onze menselijkheid die essentieel blijft. En wie werkt met informatie, werkt met mensen. Dat vergt empathie, het vermogen te twijfelen, ethisch besef, nieuwsgierigheid en zorg voor detail. Ook dat zijn en blijven kerncompetenties, harde randvoorwaarden om in goed contact te blijven met je doelgroep, een uitdaging die alleen maar zal toenemen.

BOTTOM-UP BEWUSTWORDING
Kortom, persoonlijk ga je nog meer jongleren met werk versus privé, want wat neem je wel en niet op op welk apparaat? En wat moet je met al die informatie? Maar net zo belangrijk: je klanten en collega’s gaan het ongetwijfeld gaandeweg ook gebruiken. Dus verandert ‘informatie’ van vorm, de informatie waarop jouw werk is gericht, en daarmee jouw rol.

Intieme AI is er al. Ze zit op je mobiel en in je agenda, videovergadering, spraaknotitie en straks ook in je werkprocessen, klantinteracties en beleidskeuzes. En het is maar een van de aspecten van de AI-golf die over ons heen komt.

Je kent mijn mantra: het is essentieel dat juist informatieprofessionals nu experimenteren, verkennen en taal ontwikkelen voor wat er gebeurt. Voordat iemand een twijfelachtige top-downstrategie uit de kokers van ICT-adviseurs oplegt, is er dringend behoefte aan bottom-up bewustwording. Dat geldt uiteraard met name bij de professionals op het gebied van informatie. Want hoe kun je je eigen rol laten meebewegen als je de taal niet meer spreekt? Creëer je eigen inzichten, experimenteer hands-on, verken de goudklompjes en de caveats. Dat is stap 1 op de route naar je eigen AI-geletterdheid. <