De twee digitale atlassen Chronos en Chronos Atlas maken het mogelijk om door de geschiedenis te reizen. Beide vullen elkaar goed aan. Met Chronos ontdek je hoe grote rijken ontstonden, uitbreidden en transformeerden in de loop van de tijd. En met Chronos Atlas verken je de archeologische vindplaatsen binnen deze rijken.

CHRONOS: INTERACTIEVE HISTORISCHE TIJDLIJN VAN DE WERELDGESCHIEDENIS
Wanneer je naar chronosearth.live surft, krijg je een draaiende 3D-wereldbol te zien. Eronder vind je een tijdlijn: van 2500 v.Chr. tot nu. Met die tijdlijn kun je door de tijd navigeren: type daarvoor een jaartal in of gebruik de slider. Wanneer je door de tijd reist, zie je de verschillende rijken die op dat moment dominant zijn in kleur oplichten (bijvoorbeeld het oude Egypte, het Romeinse Rijk of de Sovjet-Unie). De op dat moment bestaande historische handelsroutes worden weergeven met een (stippel)lijn. Beroemde veldslagen die dan worden uitgevochten zijn zichtbaar met een rode stip. In de hedendaagse tijd zie je ook blauwe bewegende stippen die satellieten in hun baan voorstellen.

Klik je op één van deze entiteiten, dan krijg je de link naar het bijbehorende Wikipedia-artikel. Bij ieder rijk (in totaal 88) krijg je daarnaast een beschrijving te zien en wordt de hoofdstad aangegeven, in welke periode het rijk bestond en wanneer het zijn hoogtepunt kende. Ook vind je er een opsomming van de sleutelfiguren met een link naar het Wikipedia-artikel over de afzonderlijke persoon. Indien gewenst kun je ervoor kiezen om veldslagen, handelsroutes en satellieten op de wereldbol te verbergen.

Macroveranderingen
Onder de tijdlijn worden zes tijdperken weergegeven: bronstijd, klassieke oudheid, middeleeuwen, vroegmoderne tijd, koloniale tijd en hedendaagse tijd. Klik je op één van deze tijdperken, dan krijg je een opsomming van de dominante rijken binnen het tijdperk, de omvang van de wereldbevolking in die periode, een beschrijving van de macroveranderingen die speelden en een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in kunst, wetenschap en technologie inclusief links naar de Wikipedia-artikelen over deze ontwikkelingen. Ten slotte vind je op de tijdlijn een dertigtal zogenaamde keerpunten. Denk aan de samenstelling van de Codex Hammurabi (oudste wetboek), stichting van Rome, eerste kruistocht en eerste maanlanding. Ook hier telkens een link naar het bijbehorende Wikipedia-artikel.

CHRONOS ATLAS: LEVEND HISTORISCH EN ARCHEOLOGISCH ARCHIEF
Waar het bij Chronos om een persoonlijk project gaat, is Chronos Atlas gebaseerd op een door de gemeenschap gedreven, open access georuimtelijke database. Een zogenaamd ‘levend archief’. Wanneer je naar chronosatlas.org surft en vervolgens op Explore the atlas klikt, krijg je een interactieve wereldkaart te zien. Zie je alleen maar kleine vierkantjes en de tekst ‘API key required’? Klik dan eerst in de menubalk onderaan de pagina op Layers en zet het schuifje bij Satellite view op aan. Chronos Atlas bestaat uit meer dan 280.000 specifieke datapunten. Ieder vierkantje op de kaart markeert een fysieke archeologische vindplaats (meer dan 3.500), een historische handelsroute of een eeuwenoud monument. Een klik op een datapunt opent in de zijbalk een beschrijving met coördinaten, tijdsbepaling en foto’s. In aparte tabs vind je archeologische, museale en wetenschappelijke informatie over het datapunt.

Cultuurhistorisch microperspectief
Er is de mogelijkheid om de territoriale omvang van rijken (meer dan 800) te visualiseren (onder Layers) en om te filteren op beschavingen (meer dan 1.600) en tijdperken (dezelfde 6 als bij Chronos), maar door de focus te leggen op objecten en locaties richt Chronos Atlas zich meer op het cultuurhistorische microperspectief van de geschiedenis. De geschiedenis wordt verteld aan de hand van tastbare overblijfselen van het dagelijks leven en de menselijke cultuur op specifieke plekken.

De AI-gestuurde zoekfunctie begrijpt context waardoor zoeken naar ‘Verloren steden in de Sahara’ of ‘Handelsroutes van de Vikingen’ mogelijk is. Daarnaast biedt Chronos Atlas geavanceerde meetdata en modellen (onder Layers) om archeologische en historische data beter te analyseren en te visualiseren. De tool kan bijvoorbeeld de dichtheid van nederzettingen en handel door de eeuwen heen tonen (Activity heatmap), inzicht geven in de ecologische geschiedenis van verloren steden (Climate change) of oude wegennetwerken blootleggen (LiDAR terrain). Chronos Atlas kan zelfs voorspellen waar nog onontdekte locaties verborgen kunnen liggen (Predictive AI).

Via Directory bovenaan kom je in het kloppend hart van de tool: een gestructureerde index van alle historische gegevens waar de tool op draait. Een combinatie van data uit openbare bronnen als Pleiades, Wikidata en Unesco en data die lokale historici, studenten en liefhebbers hebben aangeleverd en community moderators hebben beoordeeld.

Deze Lifehacking – en andere afleveringen
van rubriek – vind je ook in het archief op informatieprofessional.nl. <

IP | vakblad voor informatieprofessionals | 07 / 2026