Ports, Past and Present

Deep Maps:
Blue Humanities (2026)

Het Visboeck van Adriaen Coenen (1514-1587)

KB ONDERZOEKSKRONIEK      James Louis Smith

Je vindt dit artikel ook in het archief op informatieprofessional.nl, evenals meer afleveringen
van de rubriek KB Onderzoekskroniek. <

Onderzoeksresultaten verschijnen in steeds meer verschillende vormen en soorten. Binnen de digitale geesteswetenschappen worden eindeloos veel typen outputs gegenereerd: artikelen, code, media, websites, documentatie, trainingen, metadata, paradata, documentatie van datapraktijken, beleidsdocumenten. Deze dienen allemaal verschillende doelen, maar missen vaak een expliciete verbinding – of een visuele logica van verbinding – met elkaar.

HOE VERTEL JE HET VERHAAL?
Een goed ontworpen website kan deze outputs aantrekkelijk profileren. De objecten zelf kunnen duurzaam worden gearchiveerd in een onderzoeksrepository met een persistente identifier, zorgvuldig gedocumenteerd en zodanig ontworpen dat het minimale systeembronnen vereist door het gebruik van interoperabele bestandsformaten. Maar er blijft een probleem bestaan: hoe vertellen we hun verhaal? 

Er zijn veel creatieve antwoorden op deze vraag. Het is belangrijk een modus te ontwikkelen om verhalen te combineren tot een grotere lappendeken van betekenis – om informatie te synthetiseren tot begrip of kennis en om lezen op schaal te vergemakkelijken. Het vertellen van het verhaal van digitale geesteswetenschappen en erfgoedcontent – zowel de resultaten van kwantitatief als kwalitatief onderzoek, of een combinatie daarvan – profiteert van een ordeningsprincipe, een kader voor begrip.

‘DRAAGBARE SAMENGESTELDE ILLUSTRATIE’
In 2025 lanceerden Bob Stein en collega’s een Internet Archive-platform genaamd Tapestries. Stein is oprichter van de Criterion Collection, de Voyager Company en het Institute for the Future of the Book. Het platform is een zelfbenoemde ‘draagbare samengestelde illustratie’ van digitale artefacten. Oorspronkelijk ontworpen om de enorme rijkdom van het gearchiveerde web in een nieuw formaat bloot te leggen streeft het platform nu naar bredere ambities. Net als hun textieltegenhangers kunnen deze digitale wandtapijten een geweven beeld van zorgvuldig gekozen materialen vertegenwoordigen, in plaats van een gefragmenteerde duik van link naar link die de bredere context van digitale content verbergt.

ONEINDIG CANVAS
Een Tapestry begint als een leeg, oneindig canvas van gelijktijdig gevisualiseerde en leesbare kaders, genaaid van websites en andere online content. Het platform bestaat uit een reeks iframe-ramen, en de uitzichten die ze onthullen zijn eindeloos flexibel. Het gaat verder dan bepaalde onvervulde beloften van hyperlinks en verbonden informatie door de uitdaging van Lawless et al. (2003: 928) aan te gaan om voortdurend te beoordelen ‘hoe innovatie de definitie van geletterdheid verandert’.

FLEXIBILITEIT EN VARIATIE
Verschillende illustratieve voorbeelden van gebruikssituaties gemaakt door Stein en anderen tonen de flexibiliteit en variatie die het tapijtmedium biedt: een dwarsdoorsnede van AI-output, een introductie tot Tom Lehrer en een corpus van MIT-publicaties over generatieve AI. Elke situatie brengt een multimodaal verhaal dat wordt verteld via visuele aanwijzingen en aanvullende tekst die bedoeld zijn om de lezer te begeleiden. Het biedt de mogelijkheid om verder te gaan dan tekst als primair communicatiemiddel en om een enkelvoudige of lineaire leeswijze af te wijzen.

De voorbeeldprojecten hinten naar genres van ‘tapijtauteurschap’: betrokkenheid op corpusniveau bij publicaties, verbanden tussen gecureerde tekstuele werken, video-introducties op een corpus van werk, visuele tegenstelling met het doel om vergelijkingen te vergemakkelijken en het samenvoegen van een divers mediacorpus. In een samenwerking tussen de KB en TU Delft verkennen we de mogelijkheden van het hulpmiddel, van projectrapporten tot webarchieven en presentaties van belangrijke en open digitale bronnen.