Jelle Postma bij Pauw & De Wit over de gewelddadige rellen in Den Haag, september 2025.

WAT ZOU ER NODIG ZIJN ZODAT JULLIE WERK OVERBODIG WORDT?
‘In de ideale situatie is de basis op orde. Transparante financieringsstromen rond campagnes en beïnvloeding. Platforms die niet pas reageren als de schade al is geleden, maar ontwerpkeuzes maken die escalatie en kunstmatige amplificatie afremmen. Overheden en toezichthouders die capaciteit en nodige knowhow hebben om digitale beïnvloeding serieus aan te pakken, zonder dat dit ten koste gaat van grondrechten. Daarnaast een sterk maatschappelijk middenveld dat klaar staat mocht er ooit een dag komen dat onze overheid Orban of Trump achternagaat. En een informatie-ecosysteem waarin betrouwbare kennisinfrastructuur, bibliotheken, archieven, dataprofessionals, onderwijs voor meer kritisch denkvermogen en journalistiek structureel worden versterkt. Als je die fundering echt neerzet, wordt ons werk overbodig, en eerlijk gezegd zou ik dat een uitstekend resultaat vinden.’

JOUW WORKSHOP STAAT OMSCHREVEN ALS ‘POLARISATIE ALS VERDIENMODEL’. KUN JE UITLEGGEN WAAR JE OP FOCUST EN WAAROM MEN MOET KOMEN?
‘In die workshop maak ik het concreet: hoe angst wordt aangewakkerd tot woede. En deze woede weer wordt ingezet als brandstof bij actieve polarisatie. En in een sterk gepolariseerde maatschappij openen zich weer kansen voor bijvoorbeeld populistische politici. Angst gebruiken om meer stemmen te scoren of heel rijk mee te worden – het is een eeuwenoud model. Het verschil met toen en nu is de digitalisering. Het gemak van productie en verspreiding van materiaal om dit verdienmodel mee te voeden is ongekend. Het zijn mooie tijden voor antidemocratische actoren.

Ik neem deelnemers mee in de keten achter de actieve polarisatie: wie zet het verhaal in beweging, welke formats werken en waarom, hoe wordt het opgepikt en versterkt, en welke belangen zitten daar vaak achter ... wie verdient eraan?

Voor informatieprofessionals is het extra relevant, omdat zij precies zitten op de schakel waar betrouwbaarheid en context het verschil maken. Ik wil twee dingen meegeven. Ten eerste een praktisch analysekader: hoe je sneller onderscheid maakt tussen oprechte maatschappelijke discussie en doelbewuste manipulatie, ook als het verpakt is als “nieuws”, “onderzoek” of “burgerinitiatief”. Ten tweede een set signalen en vragen die je direct kunt gebruiken in je dagelijks werk: herkomst en consistentie van bronnen, vreemde verspreidingspatronen, herhaalde frames, netwerkgedrag, en het simpele maar vaak vergeten criterium: wie profiteert hiervan, en via welke infrastructuur? Daarbij moet je ook snappen welke actoren de drivers zijn; wie heeft belang (statelijk en niet-statelijk) en hoe gaan we de kraan samen dichtdraaien?’

Wie naar zijn workshop komt, gaat weg met een scherpere bril om te herkennen, mee te bestrijden en de eigen omgeving mee te helpen, belooft Postma. ‘Niet abstract, maar toepasbaar in je eigen organisatie en in je eigen informatiepraktijk.’

DE VERGELIJKING DOEMT OP MET BELLINGCAT, TROLLRENSICS, FTM ... IN HOEVERRE ZIJN JULLIE ANDERS?
‘Ik snap die vergelijking, en ik zie ons vooral als complementair. Bellingcat en journalistieke platforms maken uitstekende publicaties en reconstructies, vaak met een duidelijke nieuwsfunctie. JfP werkt ook met open source intelligence (OSINT), maar vult dat altijd aan met veldwerk. Ook zijn we geen redactie, en we draaien niet primair op publicatiedruk. Wij zitten meer op het snijvlak van onderzoek, het actief tegengaan van dreiging en het versterken van maatschappelijke weerbaarheid: we brengen netwerken, tactieken en belangen in kaart, bouwen tools die vroegtijdig signaleren (zoals WhoDis, zie kader), en vertalen dat naar producten die verschillende doelgroepen kunnen gebruiken, van journalisten en onderzoekers tot maatschappelijke organisaties en beleidsmakers. Daarnaast helpen we organisaties praktisch, bijvoorbeeld met veiligheidsadvies, risico-inschatting en ondersteuning als mensen of teams doelwit worden, zowel online als zeker ook offline. Ten slotte verstoren wij zelf ook als dat nodig is. Zo hebben we de internationale geldstroom naar Rusland gestopt die was bedoeld om de logistiek achter de deportatie van kinderen uit Oekraïne mee te betalen. Dit tot grote frustratie van de betrokken oligarch en het Kremlin.’

KUN JE ÉÉN ONDERZOEK OF PROJECT NOEMEN WAAR JE SPECIFIEK TROTS OP BENT?
‘Waar ik echt trots op ben, is ons werk rond de laatste verkiezingen. We hebben in die periode intensief onderzoek gedaan naar pogingen tot manipulatie, zowel statelijk als niet-statelijk, en zowel vanuit het binnenland als vanuit het buitenland. We vonden veel, soms ook verrassend concreet, maar minstens zo belangrijk: we zagen ook dat de daadwerkelijke impact op het democratisch proces beperkt bleef. In die zin zijn het goed verlopen verkiezingen geweest.

Voor mij zit de trots ook in de keuze die we toen bewust hebben gemaakt om meer naar buiten te treden. Niet alleen signaleren in kleine kring, maar inzichten delen zodat anderen sneller konden handelen. Dat heeft gewerkt. We hebben een breed publiek bereikt en tegelijkertijd heel gericht samengewerkt met media, overheid en onderwijs. Juist die combinatie, publiek zichtbaar én inhoudelijk bruikbaar voor professionals, laat zien waar JfP voor staat.’

De laatste tijd komt hij geregeld langs in het nieuws of schuift hij aan bij een van de vaderlandse talkshows. Zijn werkterrein en focus lenen zich er ook voor, zoals in september met de rechts-extremistische rellen in Den Haag. Op basis van analyse van data en socialemediaplatforms zag Justice for Prosperity in juli online al plannen voor de geweldsexplosie ontstaan. ‘In verschillende chatgroepen werd de taal extremer en nam het aantal berichten toe. Er werden dingen gezegd als: we gaan die linkse ratten kapotslaan, heil Hitler; we maken af wat Hitler begonnen is’, tekende de NOS op uit de mond van Jelle Postma, eerder inlichtingenofficier bij de AIVD, diplomaat bij de VN en programmamanager bij de NCTV; nu uitvoerend directeur van de Justice for Prosperity Foundation, kortweg JfP.

‘Ik ben JfP begin 2021 gestart met anderen uit de veiligheidssector omdat ik zag dat democratische erosie en georganiseerde maatschappelijke manipulatie steeds vaker “gewoon werk” worden voor goed gefinancierde netwerken’, zegt Postma. ‘En dat terwijl de tegenkracht is versnipperd. Veel van wat er gebeurt is niet altijd direct illegaal, maar het is wél systematisch, doelbewust en ontwrichtend. JfP is ontstaan vanuit de overtuiging dat je daar niet alleen opinies tegenover moet zetten, maar ook onderzoek, intelligence, voorspellend vermogen en praktische bescherming voor mensen en organisaties die onder druk staan.’

IP | vakblad voor informatieprofessionals | 09 / 2025