Wat is de invloed van AI op het informatie-domein? In een reeks artikelen wordt dit onderwerp belicht vanuit verschillende
invalshoeken, met name: activiteiten binnen het informatie-domein, veranderingen in de organisatie-processen en consequenties voor de
professie zelf. In deze IP het derde deel, dat inzoomt op de effecten op bestaande functies en taken.
AI IN HET INFORMATIEDOMEIN (3) SIMON BEEN
Deel 3 artikelenserie
over kunstmatige intelligentie
‘Smartphones hebben allerlei functies en taken vervangen, terwijl een mobieltje in het begin alleen maar “een kleine telefoon” was’
IMPACT AI OP HET TAKENPAKKET VAN INFORMATIEPROFESSIONALS
Zoeken: kunstmatige intelligentie transformeert het zoeken door het razendsnel scannen van grote hoeveelheden data en het verfijnen van resultaten voor betere relevantie. Deze technologieën leren van gebruikersinteracties om de precisie verder te verbeteren. Het resultaat is een aanzienlijke stijging in gebruikerstevredenheid door de efficiënte toegang tot informatie. Hoewel de begininvestering in AI aanzienlijk kan zijn, vormen de langetermijnvoordelen, denk aan tijdsbesparing voor werknemers, een potentieel voor kostenreductie.
Catalogiseren: door automatisering kan AI het catalogiseren versnellen, waardoor de tijd die wordt besteed aan handmatig werk afneemt en de efficiëntie toeneemt. AI-systemen verbeteren de nauwkeurigheid bij het classificeren en indexeren met behulp van gestandaardiseerde criteria en machine learning, wat de consistentie ten goede komt. Dit resulteert in verbeterde gebruikerstevredenheid door soepelere toegang tot geordende informatie. Ondanks de implementatiekosten kunnen de operationele kosten op lange termijn minder worden.
Data-analyse: AI verwerkt snel enorme datahoeveelheden, sneller dan menselijke analisten, en verhoogt de analytische precisie door patronen te onthullen die voor mensen verborgen blijven. Deze nauwkeurigheid leidt tot betere inzichten, verhoogt gebruikerstevredenheid en ondersteunt besluitvorming. Ondanks initiële uitgaven kan AI-geleide data-analyse op lange termijn aanzienlijke kostenbesparingen opleveren.
Gebruikersinteractie: AI kan gebruikersinteracties efficiënter maken met chatbots en automatische reacties, en biedt consistente, nauwkeurige antwoorden op standaardvragen. Complexe interacties kunnen echter menselijke inbreng vereisen. Goed geïmplementeerde AI kan de tevredenheid verhogen door snellere, altijd beschikbare diensten, terwijl het tegelijkertijd kosten bespaart door de behoefte aan menselijke support te verminderen. De ontwikkeling van geavanceerde AI kan echter duur zijn.
ONDERSTEUNING VOOR EEN INFORMATIEMANAGER
> Strategisch advies dat de laatste ontwikkelingen op het gebied van AI en digitalisering integreert.
> Data-analyse en business intelligence: beter geïnformeerde beslissingen door het analyseren van grote datasets.
> Automatisering van processen: de juiste processen identificeren met het oog op efficiënter(e) informatiebeheer en bedrijfsvoering.
> Communicatie: complexe technische concepten vertalen naar begrijpelijke taal voor niet-technische stakeholders.
> Kennisdeling en training van medewerkers in het gebruik van nieuwe technologieën en systemen, inclusief AI-tools.
> Informatiebeveiliging: cybersecurityadvies voor het beveiligen van informatie en het waarborgen van de privacy.
> Innovatie: nieuwe technologieën identificeren en beoordelen om de dienstverlening te verbeteren.
> Projectmanagement: planning en beheer van IT-projecten door taken zoals tijdlijnbeheer en resource-allocatie te optimaliseren.
> Beleidsontwikkeling ondersteunen door datagedreven analyses en aanbevelingen op basis van AI-modellering.
De lijst is veel langer. Heb je een tip voor een goede, handige chatbot? Mail naar redactie@informatieprofessional.nl en we voegen deze toe aan de lijst die we publiceren in de volgende editie van IP.
OVERZICHT(JE) VAN CHATBOTS
> ChatGPT
> Google Bard
> Google Gemini
> Meta AI
> HuggingChat (open source)
> Zapier AI Chatbot
> Microsoft Bing AI
> Perplexity
> YouChat
> KoalaChat
> Jasper Chat
> MetaGPT
> Claude
> Ernie Bot
> Bloom
> Character.ai
Vooraf allereerst dit: ook al beperkt deze serie zich tot de algemene chatbots zoals ChatGPT voor tekstueel gebruik, de ontwikkelingen gaan razendsnel. Alleen al in de afgelopen twee maanden zijn de mogelijke toepassingen en de geboden actualiteit sterk uitgebreid, én is de kwaliteit van de antwoorden flink toegenomen. Consequentie: wat je dacht te weten over AI, is algauw weer aan een update toe.
Deze aflevering duikt in bestaande functies en taken van de informatieprofessional en bekijkt de mogelijke AI-impact daarop. Dat is een machtig boeiend onderwerp, en er valt veel over te vertellen. Tegelijkertijd is er ook een belangrijke kanttekening: geen enkele functie is onvervangbaar of onveranderbaar, zelfs niet als een nieuwe technologie er geen directe invloed op heeft. Dat klinkt raar, maar het klopt wel: smartphones bijvoorbeeld hebben allerlei functies en taken vervangen, zoals van makers, verkopers en transporteurs van horloges, camera’s, reisgidsen, cd-branders en noem de apps maar op, terwijl een mobieltje in het begin alleen maar ‘een kleine telefoon’ was. En toch zijn hele beroepen weggevaagd.
VERVANGBAAR OF NIET?
Gaat AI hetzelfde doen? Een mooi voorbeeld is te vinden in de in maart 2023 verschenen wetenschappelijke studie van Princeton University naar de impact van AI op werk. Een verzameling van 774 functies is uiteengerafeld naar 52 kenmerken, met name de benodigde menselijke eigenschappen. Via een formule is gekeken naar de relatie met tien mogelijkheden van AI, inclusief begrip van tekst, spraak en beeld en een vorm van abstract ‘denken’. De hoogste AI-impact (score 1,9) geldt voor telemarketeers en pal daarna komt een hele lijst, van docenten en mediators tot aan (ja, ja) rechters. Helemaal onderaan, met een negatieve score (-1,8) en dus totaal buiten de gevarenzone, staan functies als danser, metselaar en textielwerker.
Klinkt begrijpelijk. Maar wat denk je van postbezorgers (-1) en functies in de prepress (-0,1)? Hun relatie met AI is negatief of neutraal. Geheid dat ze zelf zeggen: ‘Ik ben onvervangbaar!’ En toch. Misschien kunnen hun activiteiten niet worden overgenomen door AI, maar is hun werk überhaupt nog nodig als AI doorbreekt? Hoe groot blijft de vraag naar drukwerk en post? De digitalisering heeft al veel invloed gehad op het fysieke gebruik van documenten, maar wat gebeurt er in dit nieuwe tijdperk?
HET NIEUWE TIJDPERK
Wat gebeurt er met bestaande functies als elke vraag die je hebt kan worden beantwoord door je AI, als zelfs columns en nieuwscommentaren voor je ogen kunnen worden bedacht en uitgetikt in steeds fraaiere opmaak, en als de kwaliteit en ‘persoonlijkheid’ alleen maar toenemen? Want dat is waar we naartoe gaan (en grotendeels al zijn).
De digitalisering vaagde binnen organisaties 90 procent van de dienstverlenende functies rond het document weg (typekamer, tekenkamer, huisdrukkerij, bibliotheek en interne postbezorging), en ze revolutioneerde ‘post & archief’. Er is geen enkele garantie dat een ‘onvervangbare functie’ niet de komende jaren toch overbodig of veranderd zal worden. Is dat erg? Een veelgehoorde reactie luidt: de beroepsbevolking loopt terug en het werk neemt toe, dus hoe meer speling en ruimte op de arbeidsmarkt, hoe beter. Aldus het hoofd. Het hart voelt dat ongetwijfeld anders.
ARTIFICERING VAN DE PROFESSIE
Hoe dan ook zal artificial intelligence in het informatiedomein zorgen voor een nieuwe golf. De digitaliseringsgolf duwde praktisch alle ondersteuning rond ‘het document’ van de facilitaire hoek naar de primaire processen. Sindsdien is het de kantoorwerker zélf (of diens systeem) die zoekt, tikt, opmaakt, deelt en bewaart. Nu is het zijn of haar beurt om taken (deels) te delegeren aan ChatGPT en soortgelijke tools.
Deze nieuwe golf noem ik ‘artificering’: kunstmatige, mensloze generatie van content – ‘artificial information’. Wat gaat dit de informatieprofessie brengen? Laten we bij gebrek aan harde data eens kijken wat het Princeton-onderzoek daarover zegt. Helaas zijn er maar een paar relevante functies bekeken en ontbreken de definities daarvan. Library technicians, file clerks en library assistents scoren 0,2 à 0,3. Oftewel: AI heeft nauwelijks (directe) impact op hun activiteiten. Archivists en curators zitten hoger, tegen de 0,7, en librarians en information clerks al op 1. Meer algemene functies rond informatie scoren nog hoger, van schrijvers en secretariaten tot diverse administratieve krachten. Ook interessant: historici en verslaggevers zitten op 1,5, en bovenaan staat weer de telemarketeer met 1,9.
Werken met informatie betekent dus AI-impact volgens Princeton. Wat het gevolg daarvan is, wordt niet duidelijk. Het onderzoek meet ‘blootstelling’ aan Al, maar of die leidt tot versterking of substitutie laten de onderzoekers in het midden. ‘Dat hangt af van de specifieke kenmerken van een bepaald beroep.’ Tot slot vermeldt het rapport: hoe hoger je huidige salaris en hoe groter je skillset, hoe groter de kans dat je functie wordt beïnvloed door AI.
TEKORTEN OP DE ARBEIDSMARKT
PwC borduurt voort op het onderzoek van Princeton en concludeerde eind september 2023: ‘Meer dan 44 procent van de banen in Nederland is in hoge of zeer hoge mate blootgesteld aan generatieve AI, zoals ChatGPT.’ Dat betreft vaak beroepen waar zich een grotere kans op tekorten op de arbeidsmarkt voordoet en men dus eerder is geneigd AI toe te passen. De onderzoekers bedoelen dan vooral hoogopgeleide werknemers in de dienstensector en constateren dat 84 procent van de werkende Nederlanders daarin actief is: in commerciële en openbare diensten.
Daarmee voegt PwC een dimensie toe aan het onderzoek van Princeton. Want organisaties zijn bereid om te investeren in AI om te voorkomen dat ze onderbezetting krijgen, en die onderbezetting is een reële mogelijkheid, zeker in Nederland met de teruglopende beroepsbevolking. Dat resulteert in een grafiek met AI-invloed op de ene as en kans op krapte op de andere. Scoort jouw job hoog op beide assen, dan is er een dubbele stimulans voor organisaties om AI daar in te zetten. Vreemd genoeg geldt dus: hoe unieker en gewaardeerder je werk, hoe groter de kans dat AI nadrukkelijk op je pad komt.
Veel van de betrokken medewerkers zijn zich hiervan niet zo bewust; ze hebben geen idee of verwachten geen invloed, zo stelt het PwC-onderzoek. Dat geldt met name voor de 43-plussers. Generatie Z (18-26 jaar) kijkt er heel anders tegenaan en ziet vooral een positief effect.
EFFECT OP TAKEN: HANDS-ON
Dergelijke onderzoeken zijn interessant, maar eigenlijk te algemeen. Kunnen we niet iets verder inzoomen op functies en taken van de informatieprofessional? Tijd misschien om ChatGPT zelf in te schakelen? Er zijn alleen zo veel functies, en dezelfde functietitel kan zo veel betekenissen hebben vanwege de verschillen tussen organisaties ... Dan maar kijken naar activiteiten waarop AI duidelijk impact kan hebben binnen de informatieprofessie, denk aan zoeken, catalogiseren, data-analyse, gebruikersinteractie, archiveren, informatieverstrekking, documentatiebeheer en onderhoud van systemen. Die invloed betreft vooral tijdsbesparing, nauwkeurigheid, gebruikerstevredenheid en kostenbesparing.
Wat zou het gaaf zijn om daar een matrix van te maken. Please ChatGPT! Maar die vertikt het. ‘Geef me de data en ik maak het voor je’, is zijn reactie in een notendop. Ervaring leert echter dat je soms een beetje moet doorduwen: ‘Jij bent een expert op dit gebied. Dit kun jij beter. Maak je eigen inschatting.’ En ja hoor, het levert een heatmap op. Met een disclaimer natuurlijk (en terecht): ‘Op basis van mijn expertise en de gegevens die tot april 2023 bekend zijn, heb ik een nieuwe schatting gemaakt van de impact van AI op de taken van informatieprofessionals. De heatmap toont een meer genuanceerde inschatting met de dimensies tijd, nauwkeurigheid, gebruikerstevredenheid en kosten, weergegeven met een kleurenschaal die varieert van lichtgeel (zeer lage impact) naar donkerbruin (zeer hoge impact). Deze inschattingen zijn gemaakt met een diepgaand begrip van AI’s impact in de respectievelijke domeinen.’
NIET GOEDKOOP
Persoonlijk zou ik deze heatmap met wat korrels zout nemen. Je hebt geen idee welke bronnen zijn gebruikt, en AI’s hebben de neiging enthousiast te zijn over hun eigen kunnen. Zo blijft in mijn ogen het begrip ‘nauwkeurigheid’ discutabel, want erg afhankelijk van de toepassing. Aan de andere kant: heel verrassend zijn de kleuren niet als je erin duikt. En je kunt natuurlijk steeds verder doorvragen. Zie bijvoorbeeld het kader ‘Impact AI op het takenpakket van informatieprofessionals’. Niet onbelangrijk is de nadruk op de benodigde investeringen. AI is niet goedkoop. De in de matrix genoemde ‘kosten’ staat trouwens voor kostenbesparing en ‘tijd’ voor tijdsbesparing. De investeringen in implementatie en beheer zijn dus niet meegewogen.
IMPACT OP VRAAGSTUKKEN
De AI-impact op functies of taken is interessant, maar ook die op bekende vraagstukken. Denk aan de weg te werken papierberg. Zoals Stadsarchief Amsterdam ons leert is ook de huis-tuin-en-keuken-ChatGPT al in staat om ‘spectaculaire’ scores te halen met entiteitextractie uit en digitale ontsluiting van machtige hoeveelheden scans, en zelfs van oude handschriften. Die artificiële metadatering kun je natuurlijk ook op vele andere plekken gebruiken. En wat dacht je van vraagstukken als maatwerk-attendering, gebruiksvriendelijke interfaces en navigatie, digitale balie voor je interne klanten en ga zo maar door. Ga vooral zelf ‘in gesprek’ met je AI om ideeën te krijgen en uit te werken.
Zo’n exercitie kan vervolgens leiden tot vele andere modellen. Zelf heb ik AI gestuurd naar een variant met als rijen de soorten content: document/data, metadata, kennis en procesinformatie, en als kolommen: extractie, analyse/optimalisatie, beheer en presentatie/interface. Vraag ChatGPT zelf maar om dit in te vullen. Wees kritisch en vraag door. Let wel: wat in de cellen van mijn matrix staat zijn belangrijke voorbeelden, maar het is daarmee niet dekkend.
JOUW EIGEN FUNCTIE
Tot slot nog een invalshoek: jouw functiebeschrijving. Voer deze in en vraag de AI op welke gebieden en manieren hij jou kan helpen om die functie zo goed mogelijk te vervullen. (En vertel hem vooral dat hij een expert is op dit gebied om te voorkomen dat hij het te snel opgeeft.) Een voorbeeld gebaseerd op een gemeentelijke vacature staat in een kader.
Tot zover dit inkijkje in mogelijke manieren waarop AI jouw werk kan ondersteunen. Besef – nogmaals – dat dit allemaal uitgaat van je huidige werk. AI heeft ook impact op de informatieprofessie in bredere zin en op de primaire processen van je organisatie, zelfs op de existentiële rol van je organisatie waardoor jouw ‘onvervangbare’ takenpakket wel eens zou kunnen veranderen. Iets voor een volgend artikel, net als intrigerende potentiële nieuwe rollen voor de informatieprofessie. Intussen: weet waarover je praat, experimenteer en laat je voorlichten, maar wel genuanceerd en zo veel mogelijk gericht op het informatiedomein. <
‘Weet waarover je praat, experimenteer en laat je voorlichten, maar wel genuanceerd en zo veel mogelijk gericht op het informatiedomein’
‘De AI-impact op functies of taken is interessant, maar ook die op bekende vraagstukken. Denk aan de weg te werken papierberg’
‘Volgens onderzoek is meer dan 44 procent van de banen in Nederland in hoge of zeer hoge mate blootgesteld aan generatieve AI’
‘Deze nieuwe golf noem ik artificering: kunstmatige, mensloze generatie van content – artificial information’
‘De digitalisering heeft al veel invloed gehad op het fysieke gebruik van documenten, maar wat gebeurt er in dit nieuwe tijdperk?’
De voorgaande delen van deze serie lezen?
Je vindt ze in het online archief op de IP-website. Klik hieronder voor:
> Deel 1:
> Deel 2:
IP | vakblad voor informatieprofessionals | 09 / 2023
invalshoeken, met name: activiteiten binnen het informatie-domein, veranderingen in de organisatie-processen en consequenties voor de
professie zelf. In deze IP het derde deel, dat inzoomt op de effecten op de effecten op bestaande functies en taken.
Wat is de invloed van AI op het informatie-domein? In een reeks artikelen wordt dit onderwerp belicht vanuit verschillende
AI IN HET INFORMATIEDOMEIN (3) SIMON BEEN
Deel 3 artikelenserie
over kunstmatige intelligentie
> Strategisch advies dat de laatste ontwikkelingen op het gebied van AI en digitalisering integreert.
> Data-analyse en business intelligence: beter geïnformeerde beslissingen door het analyseren van grote datasets.
> Automatisering van processen: de juiste processen identificeren met het oog op efficiënter(e) informatiebeheer en bedrijfsvoering.
> Communicatie: complexe technische concepten vertalen naar begrijpelijke taal voor niet-technische stakeholders.
> Kennisdeling en training van medewerkers in het gebruik van nieuwe technologieën en systemen, inclusief AI-tools.
> Informatiebeveiliging: cybersecurityadvies voor het beveiligen van informatie en het waarborgen van de privacy.
> Innovatie: nieuwe technologieën identificeren en beoordelen om de dienstverlening te verbeteren.
> Projectmanagement: planning en beheer van IT-projecten door taken zoals tijdlijnbeheer en resource-allocatie te optimaliseren.
> Beleidsontwikkeling ondersteunen door datagedreven analyses en aanbevelingen op basis van AI-modellering.
ONDERSTEUNING VOOR EEN INFORMATIEMANAGER
OVERZICHT(JE) VAN CHATBOTS
> ChatGPT
> Google Bard
> Google Gemini
> Meta AI
> HuggingChat (open source)
> Zapier AI Chatbot
> Microsoft Bing AI
> Perplexity
> YouChat
> KoalaChat
> Jasper Chat
> MetaGPT
> Claude
> Ernie Bot
> Bloom
> Character.ai
De lijst is veel langer. Heb je een tip voor een goede, handige chatbot? Mail naar redactie@informatieprofessional.nl en we voegen deze toe aan de lijst die we publiceren in de volgende editie van IP.
Vooraf allereerst dit: ook al beperkt deze serie zich tot de algemene chatbots zoals ChatGPT voor tekstueel gebruik, de ontwikkelingen gaan razendsnel. Alleen al in de afgelopen twee maanden zijn de mogelijke toepassingen en de geboden actualiteit sterk uitgebreid, én is de kwaliteit van de antwoorden flink toegenomen. Consequentie: wat je dacht te weten over AI, is algauw weer aan een update toe.
Deze aflevering duikt in bestaande functies en taken van de informatieprofessional en bekijkt de mogelijke AI-impact daarop. Dat is een machtig boeiend onderwerp, en er valt veel over te vertellen. Tegelijkertijd is er ook een belangrijke kanttekening: geen enkele functie is onvervangbaar of onveranderbaar, zelfs niet als een nieuwe technologie er geen directe invloed op heeft. Dat klinkt raar, maar het klopt wel: smartphones bijvoorbeeld hebben allerlei functies en taken vervangen, zoals van makers, verkopers en transporteurs van horloges, camera’s, reisgidsen, cd-branders en noem de apps maar op, terwijl een mobieltje in het begin alleen maar ‘een kleine telefoon’ was. En toch zijn hele beroepen weggevaagd.
VERVANGBAAR OF NIET?
Gaat AI hetzelfde doen? Een mooi voorbeeld is te vinden in de in maart 2023 verschenen wetenschappelijke studie van Princeton University naar de impact van AI op werk. Een verzameling van 774 functies is uiteengerafeld naar 52 kenmerken, met name de benodigde menselijke eigenschappen. Via een formule is gekeken naar de relatie met tien mogelijkheden van AI, inclusief begrip van tekst, spraak en beeld en een vorm van abstract ‘denken’. De hoogste AI-impact (score 1,9) geldt voor telemarketeers en pal daarna komt een hele lijst, van docenten en mediators tot aan (ja, ja) rechters. Helemaal onderaan, met een negatieve score (-1,8) en dus totaal buiten de gevarenzone, staan functies als danser, metselaar en textielwerker.
Klinkt begrijpelijk. Maar wat denk je van postbezorgers (-1) en functies in de prepress (-0,1)? Hun relatie met AI is negatief of neutraal. Geheid dat ze zelf zeggen: ‘Ik ben onvervangbaar!’ En toch. Misschien kunnen hun activiteiten niet worden overgenomen door AI, maar is hun werk überhaupt nog nodig als AI doorbreekt? Hoe groot blijft de vraag naar drukwerk en post? De digitalisering heeft al veel invloed gehad op het fysieke gebruik van documenten, maar wat gebeurt er in dit nieuwe tijdperk?
HET NIEUWE TIJDPERK
Wat gebeurt er met bestaande functies als elke vraag die je hebt kan worden beantwoord door je AI, als zelfs columns en nieuwscommentaren voor je ogen kunnen worden bedacht en uitgetikt in steeds fraaiere opmaak, en als de kwaliteit en ‘persoonlijkheid’ alleen maar toenemen? Want dat is waar we naartoe gaan (en grotendeels al zijn).
De digitalisering vaagde binnen organisaties 90 procent van de dienstverlenende functies rond het document weg (typekamer, tekenkamer, huisdrukkerij, bibliotheek en interne postbezorging), en ze revolutioneerde ‘post & archief’. Er is geen enkele garantie dat een ‘onvervangbare functie’ niet de komende jaren toch overbodig of veranderd zal worden. Is dat erg? Een veelgehoorde reactie luidt: de beroepsbevolking loopt terug en het werk neemt toe, dus hoe meer speling en ruimte op de arbeidsmarkt, hoe beter. Aldus het hoofd. Het hart voelt dat ongetwijfeld anders.
ARTIFICERING VAN DE PROFESSIE
Hoe dan ook zal artificial intelligence in het informatiedomein zorgen voor een nieuwe golf. De digitaliseringsgolf duwde praktisch alle ondersteuning rond ‘het document’ van de facilitaire hoek naar de primaire processen. Sindsdien is het de kantoorwerker zélf (of diens systeem) die zoekt, tikt, opmaakt, deelt en bewaart. Nu is het zijn of haar beurt om taken (deels) te delegeren aan ChatGPT en soortgelijke tools.
Deze nieuwe golf noem ik ‘artificering’: kunstmatige, mensloze generatie van content – ‘artificial information’. Wat gaat dit de informatieprofessie brengen? Laten we bij gebrek aan harde data eens kijken wat het Princeton-onderzoek daarover zegt. Helaas zijn er maar een paar relevante functies bekeken en ontbreken de definities daarvan. Library technicians, file clerks en library assistents scoren 0,2 à 0,3. Oftewel: AI heeft nauwelijks (directe) impact op hun activiteiten. Archivists en curators zitten hoger, tegen de 0,7, en librarians en information clerks al op 1. Meer algemene functies rond informatie scoren nog hoger, van schrijvers en secretariaten tot diverse administratieve krachten. Ook interessant: historici en verslaggevers zitten op 1,5, en bovenaan staat weer de telemarketeer met 1,9.
Werken met informatie betekent dus AI-impact volgens Princeton. Wat het gevolg daarvan is, wordt niet duidelijk. Het onderzoek meet ‘blootstelling’ aan Al, maar of die leidt tot versterking of substitutie laten de onderzoekers in het midden. ‘Dat hangt af van de specifieke kenmerken van een bepaald beroep.’ Tot slot vermeldt het rapport: hoe hoger je huidige salaris en hoe groter je skillset, hoe groter de kans dat je functie wordt beïnvloed door AI.
TEKORTEN OP DE ARBEIDSMARKT
PwC borduurt voort op het onderzoek van Princeton en concludeerde eind september 2023: ‘Meer dan 44 procent van de banen in Nederland is in hoge of zeer hoge mate blootgesteld aan generatieve AI, zoals ChatGPT.’ Dat betreft vaak beroepen waar zich een grotere kans op tekorten op de arbeidsmarkt voordoet en men dus eerder is geneigd AI toe te passen. De onderzoekers bedoelen dan vooral hoogopgeleide werknemers in de dienstensector en constateren dat 84 procent van de werkende Nederlanders daarin actief is: in commerciële en openbare diensten.
Daarmee voegt PwC een dimensie toe aan het onderzoek van Princeton. Want organisaties zijn bereid om te investeren in AI om te voorkomen dat ze onderbezetting krijgen, en die onderbezetting is een reële mogelijkheid, zeker in Nederland met de teruglopende beroepsbevolking. Dat resulteert in een grafiek met AI-invloed op de ene as en kans op krapte op de andere. Scoort jouw job hoog op beide assen, dan is er een dubbele stimulans voor organisaties om AI daar in te zetten. Vreemd genoeg geldt dus: hoe unieker en gewaardeerder je werk, hoe groter de kans dat AI nadrukkelijk op je pad komt.
Veel van de betrokken medewerkers zijn zich hiervan niet zo bewust; ze hebben geen idee of verwachten geen invloed, zo stelt het PwC-onderzoek. Dat geldt met name voor de 43-plussers. Generatie Z (18-26 jaar) kijkt er heel anders tegenaan en ziet vooral een positief effect.
EFFECT OP TAKEN: HANDS-ON
Dergelijke onderzoeken zijn interessant, maar eigenlijk te algemeen. Kunnen we niet iets verder inzoomen op functies en taken van de informatieprofessional? Tijd misschien om ChatGPT zelf in te schakelen? Er zijn alleen zo veel functies, en dezelfde functietitel kan zo veel betekenissen hebben vanwege de verschillen tussen organisaties ... Dan maar kijken naar activiteiten waarop AI duidelijk impact kan hebben binnen de informatieprofessie, denk aan zoeken, catalogiseren, data-analyse, gebruikersinteractie, archiveren, informatieverstrekking, documentatiebeheer en onderhoud van systemen. Die invloed betreft vooral tijdsbesparing, nauwkeurigheid, gebruikerstevredenheid en kostenbesparing.
Wat zou het gaaf zijn om daar een matrix van te maken. Please ChatGPT! Maar die vertikt het. ‘Geef me de data en ik maak het voor je’, is zijn reactie in een notendop. Ervaring leert echter dat je soms een beetje moet doorduwen: ‘Jij bent een expert op dit gebied. Dit kun jij beter. Maak je eigen inschatting.’ En ja hoor, het levert een heatmap op. Met een disclaimer natuurlijk (en terecht): ‘Op basis van mijn expertise en de gegevens die tot april 2023 bekend zijn, heb ik een nieuwe schatting gemaakt van de impact van AI op de taken van informatieprofessionals. De heatmap toont een meer genuanceerde inschatting met de dimensies tijd, nauwkeurigheid, gebruikerstevredenheid en kosten, weergegeven met een kleurenschaal die varieert van lichtgeel (zeer lage impact) naar donkerbruin (zeer hoge impact). Deze inschattingen zijn gemaakt met een diepgaand begrip van AI’s impact in de respectievelijke domeinen.’
NIET GOEDKOOP
Persoonlijk zou ik deze heatmap met wat korrels zout nemen. Je hebt geen idee welke bronnen zijn gebruikt, en AI’s hebben de neiging enthousiast te zijn over hun eigen kunnen. Zo blijft in mijn ogen het begrip ‘nauwkeurigheid’ discutabel, want erg afhankelijk van de toepassing. Aan de andere kant: heel verrassend zijn de kleuren niet als je erin duikt. En je kunt natuurlijk steeds verder doorvragen. Zie bijvoorbeeld het kader ‘Impact AI op het takenpakket van informatieprofessionals’. Niet onbelangrijk is de nadruk op de benodigde investeringen. AI is niet goedkoop. De in de matrix genoemde ‘kosten’ staat trouwens voor kostenbesparing en ‘tijd’ voor tijdsbesparing. De investeringen in implementatie en beheer zijn dus niet meegewogen.
IMPACT OP VRAAGSTUKKEN
De AI-impact op functies of taken is interessant, maar ook die op bekende vraagstukken. Denk aan de weg te werken papierberg. Zoals Stadsarchief Amsterdam ons leert is ook de huis-tuin-en-keuken-ChatGPT al in staat om ‘spectaculaire’ scores te halen met entiteitextractie uit en digitale ontsluiting van machtige hoeveelheden scans, en zelfs van oude handschriften. Die artificiële metadatering kun je natuurlijk ook op vele andere plekken gebruiken. En wat dacht je van vraagstukken als maatwerk-attendering, gebruiksvriendelijke interfaces en navigatie, digitale balie voor je interne klanten en ga zo maar door. Ga vooral zelf ‘in gesprek’ met je AI om ideeën te krijgen en uit te werken.
Zo’n exercitie kan vervolgens leiden tot vele andere modellen. Zelf heb ik AI gestuurd naar een variant met als rijen de soorten content: document/data, metadata, kennis en procesinformatie, en als kolommen: extractie, analyse/optimalisatie, beheer en presentatie/interface. Vraag ChatGPT zelf maar om dit in te vullen. Wees kritisch en vraag door. Let wel: wat in de cellen van mijn matrix staat zijn belangrijke voorbeelden, maar het is daarmee niet dekkend.
JOUW EIGEN FUNCTIE
Tot slot nog een invalshoek: jouw functiebeschrijving. Voer deze in en vraag de AI op welke gebieden en manieren hij jou kan helpen om die functie zo goed mogelijk te vervullen. (En vertel hem vooral dat hij een expert is op dit gebied om te voorkomen dat hij het te snel opgeeft.) Een voorbeeld gebaseerd op een gemeentelijke vacature staat in een kader.
Tot zover dit inkijkje in mogelijke manieren waarop AI jouw werk kan ondersteunen. Besef – nogmaals – dat dit allemaal uitgaat van je huidige werk. AI heeft ook impact op de informatieprofessie in bredere zin en op de primaire processen van je organisatie, zelfs op de existentiële rol van je organisatie waardoor jouw ‘onvervangbare’ takenpakket wel eens zou kunnen veranderen. Iets voor een volgend artikel, net als intrigerende potentiële nieuwe rollen voor de informatieprofessie. Intussen: weet waarover je praat, experimenteer en laat je voorlichten, maar wel genuanceerd en zo veel mogelijk gericht op het informatiedomein. <
IMPACT AI OP HET TAKENPAKKET VAN INFORMATIEPROFESSIONALS
Zoeken: kunstmatige intelligentie transformeert het zoeken door het razendsnel scannen van grote hoeveelheden data en het verfijnen van resultaten voor betere relevantie. Deze technologieën leren van gebruikersinteracties om de precisie verder te verbeteren. Het resultaat is een aanzienlijke stijging in gebruikerstevredenheid door de efficiënte toegang tot informatie. Hoewel de begininvestering in AI aanzienlijk kan zijn, vormen de langetermijnvoordelen, denk aan tijdsbesparing voor werknemers, een potentieel voor kostenreductie.
Catalogiseren: door automatisering kan AI het catalogiseren versnellen, waardoor de tijd die wordt besteed aan handmatig werk afneemt en de efficiëntie toeneemt. AI-systemen verbeteren de nauwkeurigheid bij het classificeren en indexeren met behulp van gestandaardiseerde criteria en machine learning, wat de consistentie ten goede komt. Dit resulteert in verbeterde gebruikerstevredenheid door soepelere toegang tot geordende informatie. Ondanks de implementatiekosten kunnen de operationele kosten op lange termijn minder worden.
Data-analyse: AI verwerkt snel enorme datahoeveelheden, sneller dan menselijke analisten, en verhoogt de analytische precisie door patronen te onthullen die voor mensen verborgen blijven. Deze nauwkeurigheid leidt tot betere inzichten, verhoogt gebruikerstevredenheid en ondersteunt besluitvorming. Ondanks initiële uitgaven kan AI-geleide data-analyse op lange termijn aanzienlijke kostenbesparingen opleveren.
Gebruikersinteractie: AI kan gebruikersinteracties efficiënter maken met chatbots en automatische reacties, en biedt consistente, nauwkeurige antwoorden op standaardvragen. Complexe interacties kunnen echter menselijke inbreng vereisen. Goed geïmplementeerde AI kan de tevredenheid verhogen door snellere, altijd beschikbare diensten, terwijl het tegelijkertijd kosten bespaart door de behoefte aan menselijke support te verminderen. De ontwikkeling van geavanceerde AI kan echter duur zijn.
De voorgaande delen van deze serie lezen?
> Deel 2:
Je vindt ze in het online archief op de IP-website. Klik hieronder voor:
> Deel 1:
IP | vakblad voor informatieprofessionals | 09 / 2023